Edward Top
Strijkkwartet no.2 Lied der Schwermuth

Deze compositie bestaat uit 11 delen: in de delen 5 t/m 9 en 11 zingt een bas-bariton een tekst uit ‘Aldus sprak Zarathoestra’ van Friedrich Nietzsche. De delen 1 t/m 4 en 10 zijn voor strijkkwartet zonder zanger.
De tekst wordt in drie talen gezongen; in het Nederlands, Engels en in het (oorspronkelijke) Duits. Elke taal roept zijn eigen associaties op, en elke taal wordt op een bepaalde manier muzikaal vorm gegeven. Zo worden de Nederlands-talige fragmenten overwegend sprekend (roepend) en de Duits-talige fragmenten wat traditioneler, als in een lied, gezongen. De Engels-talige fragmenten worden in deel 7 ijl met kopstem gezongen, met subtiele glissandi, en in deel 9 wordt de tekst ritmisch gereciteerd, als in popmuziek.

1 Het Oer-ene
Het stuk opent met de oer-noot; een hele noot op de middelste van de vijf lijnen van de notenbalk. Dit betekent in de verschillende sleutels van het strijkkwartet dat er een accoord gevormd is; het oer-accoord (D-C-B): D voor de cello, C voor de altviool en de B voor beide violen. De muziek in dit deel ontstaat vanuit het oer-ene. Het ontstaan van de muziek uit de geest van het ‘warme hart’ (‘heisses Herz’); de geboorte volgend op de copulatie. Maar ook de geboorte van de tragedie uit de roes van de oer-drang, een uitsluitend in muzikale context te bevatten en te reconstrueren motief, dat in dit gehele werk centraal staat.

2 Ghosts of the violently dead – spirituoso
Een aleatorisch deel waar de spelers van het strijkkwartet zélf op de tenen hunner intuïtie de vorm en het verloop bepalen.
De geesten van mensen aan wiens leven een abrubt einde is gekomen, dolen rusteloos want onvoorbereid op de dood, rond (Thais bijgeloof).

3 You can give a voice to the silence of suffering, my silence (W.Chong) – voilé
Waar begrip en gevoel elkaar in schoonheid treffen. Het muzikale idee is zeer eenvoudig. De vorm is een kreeftbeweging in combinatie met een canon. Halverwege treffen de spelers elkaar en zien zichzelf gespiegeld. Opgebouwd uit slechts twee noten: E en F.

4 De tranen van Oidipous
Muzikale interpretatie van één van de meest zwaarmoedige en aangrijpende tragedies.

5 Das Lied der Schwermuth – largo mysterioso-andante con moto
Tekst:
"Bei abgehellter Luft,
Wenn schon des Thau's Tröstung
Zur Erde niederquillt, Unsichtbar, auch ungehört: -
Denn zartes Schuhwerk trägt
Der Tröster Thau gleich allen Trost-Milden -:
Gedenkst du da, gedenkst du, heisses Herz,
Wie einst du durstetest,
Nach himmlischen Thränen und Thau-Geträufel
Versengt und müde durstetest,
Dieweil auf gelben Gras-Pfaden
Boshaft abendliche Sonnenblicke
Durch schwarze Bäume um dich liefen,
Blendende Sonnen-Gluthblicke, schadenfrohe."

6 molto brutale
De filosoof met de hamer buldert. Niks noblesse, de mens is een impulsief en volgens instincten handelend dier, wiens eigen belangen eerst komen.
Tekst:
"Vrijer der waarheid? Gij? – Zo hoonden zij –
Neen! Slechts een dichter!
Een dier, een listig rovend, sluipend dier,
Dat liegen moet,
Dat willens en wetens liegen moet:
Op buit belust,
Bont vermomd,
Zichzelf een mom,
Zichzelf een buit –
Dat – der waarheid vrijer?
Neen! Slechts nar! Slechts dichter!
Slechts bonte dingen zeggend,
Uit narrenmaskers bont naar buiten schreeuwend,
Dolend en stijgend langs bedriegelijke woordbruggen,
Langs bonte regenbogen,
Tussen valse hemelen
En valse aarden,
Ronddolend, rondzwevend, -
Slechts nar, slechts dichter!
Dat – der waarheid vrijer?
Niet stil, star, glad, koud,
Tot beeld geworden,
Tot zuil-van-god,
Niet opgesteld voor tempelen,
Een poortwachter gods:
Neen! Vijandig tegen zulke waarheids-zuilen,
In iedre wildernis inheemser dan voor tempels,
Vol kattenkwaad,
Door alle vensters springend
Vlug, in ieder toeval,
Elk oerwoud tegensnuffelend,
Vol zucht en begeerte tegemoet snuffelend,
Zodat gij in oerwouden
Tussen bontgevlekte roofdieren
Zondig gezond, en bont en schoon rondliept,
Met wellustige lippen,
Zalig honend, zalig hels, zalig bloeddorstig,
Rovend, sluipend, loerend rondliept: -"

7 To eagles like – dolce mysterioso
Tekst:
"Or to eagles like which fixedly,
Long adown the precipice look,
Adown their precipice:- -
Oh, how they whirl down now,
Thereunder, therein,
To ever deeper profoundness whirling!-
Then,
Sudden,
With aim aright,
With quivering flight,
On lambkins pouncing,
Headlong down, sore-hungry,
For lambkins longing,
Fierce 'gainst all lamb-spirits,
Furious-fierce all that look
Sheeplike, or lambeyed, or crisp-woolly,
-Grey, with lambsheep kindliness!"

8 Adlerhaft, Pantherhaft sind deine Sehnsüchte unter tausend Larven
Quasi Webern met hier en daar consonante intervallen.
Tekst:
"Also
Adlerhaft, pantherhaft
Sind des Dichters Sehnsüchte,
Sind deine Sehnsüchte unter tausend Larven,
Du Narr! Du Dichter!"

9 molto energico e molto ritmico
Tekst:
"You who all mankind viewed-
So God, as sheep-:
The God to rend within mankind,
As the sheep in mankind,
And in rending laughing-
That, that is your own blessedness!
Of a panther and eagle- blessedness!
Of a poet and fool- the blessedness!- -"

10 (uit de geest van de muziek)
Instrumentaal crossover-intermezzo, quasi doorwerking en quasi recapitulatie van voorgaande thema’s en motieven.

11 largo mysterioso-andante con moto-recitativo
Dit deel lijkt een reprise van deel V te zijn.
Text:
"Bei abgehellter Luft,
Wenn schon des Monds Sichel
Grün zwischen Purpurröthen
Und neidisch hinschleicht: -
dem Tage feind,
Mit jedem Schritte heimlich
An Rosen-Hängematten
Hinsichelnd, bis sie sinken,
Nacht-abwärts blass hinabsinken:
So sank ich selber einstmals
Aus meinem Wahrheits-Wahnsinne,
Aus meinen Tages-Sehnsüchten,
Des Tages müde, krank vom Lichte, -
sank abwärts, abendwärts, schattenwärts:
Von Einer Wahrheit
Verbrannt und durstig: -
gedenkst du noch, gedenkst du, heisses Herz,
Wie da du durstetest? –
Dass ich verbannt sei
Von aller Wahrheit,
Nur Narr!
Nur Dichter!"

Friedrich Nietzsche
Aldus sprak Zarathoestra deel IV-3
Tijdsduur is ca. 22 minuten

Dit werk is geschreven in opdracht van het Doelenensemble en is tot stand gekomen met financiële steun van het Fonds voor de Scheppende Toonkunst.